Skiptir staðgóður morgunmatur máli?
Oft er talað um að fólk fái sér staðgóðan morgunmat. „Staðgóður“ í þessu sambandi þýðir kjarnmikill eða nærandi.
Ekki er hægt að alhæfa í þessum efnum en margt bendir til þess að of margir nemendur á framhaldsskólaaldri hreinlega sleppi því að borða morgunmat áður en þeir fara í skólann og leiti þess í stað í óhollari næringu, t.d. orkudrykki og sætt brauðmeti, þegar 1-3 klst. eru liðnar af skóladeginum. Kennarar telja mörg rök hníga að því að heldur hafi sigið á ógæfuhliðina í þessum efnum á allra síðustu árum, hjá bæði strákum og stelpum, sem kunni að einhverju leyti að tengjast mikilli áherslu þessi misserin á samfélagsmiðlum á útlitsdýrkun. Nýverið kom fram í fréttum að átröskunartilföllum, einkum hjá ungum stúlkum, hefur fjölgað umtalsvert að undanförnu.
Meðal þeirra kennara í VMA sem hafa velt þessu fyrir sér að undanförnu eru Kristjana Pálsdóttir Margrétardóttir samfélagsgreinakennari og sundþjálfari og Birna Baldursdóttir íþróttakennari og einkaþjálfari. Kristjana segir að sér hafi brugðið á dögunum þegar hún varpaði fram þeirri spurningu í óformlegri könnun i kennslustund að morgni dags hvort nemendur borðuðu morgunmat að staðaldri áður en þeir kæmu í skólann. Í ljós hefði komið að aðeins einn úr nemendahópnum, sem taldi á annan tug nemenda, hafði gert það. Kristjana segist ekki geta sagt til um hvort þetta hlutfall sé mögulega lýsandi fyrir neyslumynstur ungs fólks að morgni dags. En sé það tilfellið klingi margar varúðarbjöllur því vitað sé að skortur á næringu skapi ójafnvægi í blóðsykri líkamans sem m.a. geti ýtt undir kvíða.
Í fyrirliggjandi rannsóknum á vegum Alþjóðheilbrigðismálastofnunarinnar – WHO kemur skýrt fram að ungt fólk ætti ekki að sleppa morgunmat því ef næringuna skorti að morgni dags skerðist einbeitingin, þreytan verði meiri og heilinn þar með minna móttækilegur fyrir upplýsingum.
Birna Baldursdóttir segir afar mikilvægt að koma starfsemi heilans í virkni strax að morgni dags. Morgunmatur fylli upp í glúkósa sem heilinn og vövðar þurfi til eðlilegrar virkni. Með góðri næringu verði athyglin meiri, skapið betra og þreytan minni. Einnig beri að hafa í huga að góður morgunmatur dragi úr líkum á ofáti þegar líði á daginn. Birna segist oft hafa komist að raun um að ómarkviss og óregluleg næring hjá ungu fólki leiði til lakari námsárangurs, truflun í kennslustundum og hún geti ýtt undir hegðunarvandamál. Og til viðbótar nefnir Birna að langtímaáhrifin af því að ungt fólk sleppi því að borða hollan og staðgóðan mat að morgni dags séu að leita í óhollan mat sem aftur auki líkur á heilsuvandamálum síðar á lífsleiðinni.
En hvað ætti ungt fólk sem vill breyta þessu í jákvæðari farveg að gera, hvað ætti það að leggja sér til munns? Birna segir að horfa þurfi til jafnvægis milli kolvetna, próteina og heilbrigðrar fitu. Þar megi t.d. nefna gróft brauð og hafra, soðin egg, gríska jógúrt, hnetur eða fræ, ávexti og grænmeti fyrir vítamín, hafragraut með ávöxtum og möndlum eða heilhveitibrauð með avókadó og eggi. Birna leggur áherslu á að forðast sætar fitutegundir eða unnin matvæli sem gefi snögga en skammvina orku. Dæmi um þetta séu próteinstykkin svokölluðu sem Birna segir að séu afleitur kostur. Það sama megi segja um alla orkudrykkina sem nemendur grípi til í stórum stíl þegar hungrið taki völdin, þessir sykruðu koffíndrykkir séu ekki það sem nemendur hafi þörf fyrir, síður en svo. Birna segir að í ljós hafi komið að þeir sem drekki mikið af orkudrykkjum sæki síðan frekar í skyndibita. Þetta sé því slæmur kokteill.
Birna og Kristjana segja alls ekki hægt að alhæfa um að allir nemendur glími við framangreind vandamál. Auðvitað sé það ekki svo, margir nærist rétt og skynsamlega yfir allan daginn. En allt of margir nemendur séu og hafi verið á rangri leið í þessum efnum mjög lengi og full ástæða sé til þess að hvetja þá til að taka mataræðið til skoðunar – þar með talið að byrja daginn á hollum og staðgóðum morgunmat. Þegar nemendur hafi verið spurðir af hverju þeir borði ekki morgunmat sé svarið oftast að þeir hafi ekki tíma til þess, vilji þeir mæta á réttum tíma í skólann. Einfalt ráð sé við þessu; að vakna korteri til hálftíma fyrr.